d':sfg
Snjsf]
ljwfg
ldofFkf6g,
kf]v/f M !#
@)^*
d':sfg
Snasf] ;+zf]lwt ljwfg @)^*
k|:tfjgf
g]kfnsf kfFr ljsf; If]q cGtu{tsf ljleGg lhNnfx?df /x]sf gu/kflnsf /
uf=lj=;x?sf o'jf, afn–aflnsf, hghflt, blnt / d'l:nd ;d'bfosf] ljsf;, ;xeflutf /
;+:s[ltsf] ;+/If0fsf nflu ljBfno / SofDk;df cWoog ug]{ ;Dk"0f{ o'jf
ljBfyL{x?, cleefjs, :yfgLo lgsfo;Fu ;xsfo{ ub}{ ;"rgf tyf ;~rf/sf dfWodaf6
;fdflhs, ;f+:s[lts tyf af}l4s If]qdf of]ubfg k'¥ofpgsf] nflu Ps ;+:yfut Joj:yfsf]
ckl/xfo{tf dxz'; u/L of] d':sfg Snjsf] u7g ul/Psf] 5 .
Kl/R5]b M ! -Ps_
!_ gfd / kl/efiff
s_
o; ;+:yfsf] gfd d':sfg Snj /xg] 5 .
v_
o; ;+:yfsf] ljwfgnfO{ -d':sfg Snjsf] ;+zf]lwt ljwfg @)^*_ elgg] 5 .
Kl/R5]b M@ -b'O{_
@_ ;+:yfsf] :yfkgf
s_
o; ;+:yfsf] :yfkgf @)%& ;fn kf}if !$ ut] z'qmaf/sf] lbg b]lv ;'?jft ePsf]
xf] .
#_ p2]Zo
s_
o; Snjn] jfnjflnsfx?sf] xslxt ;+/If0f tyf ljsf;df ;xof]u ug]{ 5 .
v_
ljleGg If]qdf /x]sf afnaflnsf tyf o'jfx?nfO{ ;d"xdf cfa4 u/fO{ ljleGg
sfo{df kl/rflnt x'g ;xof]u ug]{5 .
u_
afnaflnsf tyf o'jfx?sf] nflu ljleGg sfo{ If]qdf ljsf;sf] nflu ;xof]u k'¥ofpg]5 .
3_
afnaflnsf Pjd\ o'jfx?nfO{ dgf]/~hg k|bfg ug]{5 .
ª_
sl7g kl/l:yltdf /x]sf afnafnLsfx?sf] xslxtsf lglDt ;+ul7t / kl/rflnt x'g] .
r_
cfwf/e"t cfjZostfaf6 al~rt ePsf afnaflnafx?nfO{ :yfgLo lgsfo, b]z ljb]zjf6
;xof]u ug]{ .
5_
lszf]/ lszf]/Lx? tyf o'jfx?nfO{ cu|k+lQmdf /fVg,cfjZostf cg';f/ ljleGg sfo{qmd
;~rfng ug]{ .
h_
afnaflnsfx? tyf o'jfx?nfO{ ;d"xdf cfa4 u/fO{ Ifdtf ljsf;df ;xof]u ug]{ .
em_
hghflt, blnt / d'l:nd ;d'bfosf] ljsf; / ;xeflutfsf nflu kxn ug{]5 .
6_
hghflt, blnt / d'l:nd ;d'bfosf] ;f+:s[lt ;+/If0f u/Lg]5 .
7_
dfgj clwsf/sf nflu :yflgo txdf ;xhstf{sf] e"ldsf lgefOg]5 .
8_
jftfj/0f ;+/If0f / ;/;kmfO{sf nflu kxn ul/g] 5 .
9_
;~rf/ dfWod4f/f ;dfhdf ;r]tgf d"ns sfo{qmd ;~rfng u/Lg] 5 .
Kl/R5]bg
M#-tLg_
$_ ;b:otf
o; Snasf] p2]Zok|lt ;dlk{t JolQmx?n] o; Snasf]
;fwf/0f ;b:osf] ;fwf/0f ;b:osf] nflu of]Uo dflgGf]5g\ .
%_ ;b:otfsf k|sf/
s_
bkmf % adf]lhd JolQx?n] k|fKt ug]{ ;fwf/0f ;b:otf .
v_
o; ljwfgsf] bkmf ^ adf]lhd z'Ns lt/L k|fKt ug]{ cflhjg ;b:otf .
u_
;dfhdf /fd|f] sfd u/] afkt o; Snan] ;–;Ddfg k|bfg ug]{ dfgfy{ k|fKt ug]{ ;+:yfks ;b:otf .
^_ ;b:otf lglDt z'Ns
s_
jflif{s ;b:otf z'NsM ? %) nfUg] 5.
v_
cfhLjg ;b:otf z'Ns M ? !)%).
&_ ;b:otf sfod g/xg] cj:yf
s_
Snjsf] p2]Zo ljkl/t sfo{ u/]df .
v_
Snjsf] kbLo bfloTj k"/f gu/]df .
u_
;b:otf :j]R5fn] Tofu u/]df jf tf]lsPsf] ;do jf lgod adf]lhd jflif{s z'Ns ga'emdPdf
.
ª_
Snj lj36g ePdf .
kl/R5]bg M$ -rf/_
*_ ;fwf/0f ;ef
o;
;fwf/0f ;efsf] b]xfo adf]lhd Snjsf ;Dk"0f{ ;b:o nufot sfo{ ;ldltsf kbflwsf/Lx?
ldnL
a:g]
.
(_ ;fwf/0f ;efsf] sfd st{Jo / clwsf/
;fwf/0f
;efsf] b]xfo adf]lhd x'g] 5 .
s_
ljutsf] sfo{ k|ltj]bg k|:t't ug]{ .
v_
sfo{ ;ldltdf ;b:ox?sf] lgjf{rg ug]{ .
u_
Snjsf] jflif{s ah]6 kl/jt{g ug]{ .
3_
cfufdL jif{sf] nflu Snjsf] sfo{qmd lgwf{/0f ug]{ .
!)_ sfo{sf/L ;ldltsf] sfd st{Jo / clwsf/
s_
;fwf/0f ;efsf] gLlt lgb]{zg tyf lg0f{o sfo{Gjog ug]{.
v_
Snasf] b}lgs sfo{ ;+rfng ug]{.
u_
sfo{ ;ldltsf] s'g} ;b:osf] :yfg l/Q x'g uPdf ;fwf/0f ;ef geP ;Ddsf nflu Snjsf
;b:oaf6 dgf]lgt ug]{ .
3_
Snjsf] sf]if a[l4 ug{ ljleGg >f]tx? h'6fpg] .
!!_ cWoIfsf] sfd st{Jo / clwsf/
s_
cWoIf Snjsf] d'Vo sfo{sfl/0fL JolQm x'g] 5 .
v_
Snjsf] ;fw/0f ;ef / ;ldltsf] a}7ssf] cWoIftfdf ug]{ .
u_
Snj k|d'v eO{ g]t[TJfug]{ .
3_
cWoIfsf] ;Nnfx adf]lhd ;lrj dfkm{t ;fwf/0f ;ef / ;ldltsf] a}7s af]nfpg] .
ª_
;ldltsf cGo kbflwsf/Lx? / ;b:ox?sf] sfd sf/jfxLdf /]v b]v ug]{ cfjZos lgb]{zg
lbg] .
r_
of] ljwfg / lgodn] tf]lsPsf cGo sfd / Snjsf] p2]Zo k|flKtsf] nflu cfjZos ;j}
sfd ug]{ / ug{ nufpg] .
5_
kbflwsf/L tyf ;b:ox?sf] /flhgfdf :jLs[t ug]{.
!@_ pkfWoIfsf] sfd st{Jo / clwsf/
s_
cWoIfsf] sfo{df ;3fpg] tyf lghn] lnlvt ?kdf k|Tofof]lht u/] adf]lhd sfo{ ug]{ .
v_
cWoIfsf] cg'kl:yltdf lghsf ;a} sfo{ ug]{, st{Jo kfngf ug]{ u/fpg].
u_
Snjsf] lxtsf] nflu cfj:os kg]{ cGo sfo{ ug]{ .
!#_ ;lrjsf] sfd st{Jo / clwsf/
s_
sfo{ ;ldltaf6 lg0f{ox?sf] clen]v /fVg nufpg] / ;f] sfof{Gjog ug{ nufpg].
v_
Snjsf] b}lgs sfo{ ;+rfngsf] lhd]jf/L lng].
u_
aflif{s sfo{qmd tyf k|ltj]bgx? tof/ ul/ ;fwf/0f ;efdf k|:t''t ug]{ .
3_
Snjsf] tkm{af6 ug'{ kg]{ ;Dk"0f{ n]vfk9sf] sfd ug]{.
ª_
ljwfg tyf lgodfjnLdf pNn]v u/] adf]lhd cGo sfd ug]{.
r_
Snjsf] enfO{ x'g] sfo{;ldltn] lgb]{zg u/] adf]lhd cGo sfd ug]{.
!$_ ;x ;lrjsf] sfd, st{Jo / clwsf/
s_
;lrjn] ug]{ ;Dk"0f{ sfo{x?df ;xof]u ug]{ .
v_
;lrjsf] cg'kl:ydf lghn] ug'{ kg]{ ;Dk"0f{ sfd sf/jfxL clwsf/ / st{Josf]
k|of]u ug]{ .
u_
Snjsf] lxtsf] nflu cfj:os cGo sfo{ ug]{ .
!%_ sf]iffWoIfsf] sfd, st{Jo / clwsf/
s_
Snjsf] cfo tyf Joo lx;fa lstfj l7s;Fu /fVg] .
v_
Snjsf] jflif{s ;fwf/0f ;efdf k]z ug]{ .
u_
Snjsf] ;Dk"0f{ cfly{s ultljlw /]vb]v , lgoGq0f, ;+rfng ug]{ .
3_
cfly{s k|zf;g ;DjGwL lhDd]jf/L jxg ug]{ , sf]ifsf] lhDdf lng] .
ª_
Snjsf] lxtsf] nflu cGo sfo{ ug]{ .
!^_ ;b:osf] sfd,st{Jo / clwsf/
s_
sfo{;ldltsf]]]]]]]]]]]]]]]]]]]]] lg0f{ox?sf] sfo{Gjog u/fpg] cWoIfsf] lgb]{zg
adf]lhd sfo{ ug]{.
kl/R5]b
M %-kfFr_
!&_ o; Snjsf] b]xfo adf]lhdsf cfDbfgLsf ;|f]tx? x'g].
s_
g]kfn ;/sf/sf] ;DalGwt lgsfo tyf ;/sf/L u}/;/sf/L lgsfox?af6 k|fKt cg'bfg.
v_
Snjsf] cfkmgf] cfo cfh{g .
u_
;b:otf z'Ns .
3_
/fli6«o tyf cGt/fli6«o ;+3 ;:yfaf6 k|fKt ;xof]u .
ª_
ljleGg sfo{qmdaf6 k|fKt /sd .
!*_ rncrn ;DklQsf] ljj/0f
o;
ljwfg nfu' eP kl5 rncrn ;DklQsf] ljj/0f k|To]s ljj/0f k|To]s jif{ cWofjlws ?kdf
clen]v /flvg] . crn ;DklQ vl/b jf laqmL ubf{ :yfgLo clwsf/sf] l:js[t lnOg] 5.
;+:yfn] a}b]lzs ;cfotf lng' k"j{ ;dh sNof0f P]g @)$( sf] !^ adf]lhd ;dfh
sNof0f kl/ifb\sf] clgjfo{ :jLs[tL lnOg] 5.
!(_ sf]if
s_
sf]if ;~rfng b]xfo adf]lhd x'g]5 .
!= ;+:yfsf] a}+s vftf ;+rfng ubf{
sf]iffWoIfsf] x:tfIf/ clgjfo{ x'g' kg]{ 5.
@=sf]ifsf] ;+slnt /sd ;+:yfsf] gfdaf6 s'g]}
glhssf] a}+sdf hDdf ul/g] 5.
#=sf]ifsf] /sdcfly{s lgodfjnL adf]lhd ;+rfng
x'g]5 t/ cfly{s lgodfjnL gjg] ;Dd sfo{sfl/0fL ;ldltsf] lg0f{o cg';f/ x'g] 5
.pQm sfo{ aflif{s clwj]zgsf] ;fwf/0f ;efaf6 cg'df]bg u/fpg' kg]{ 5 .
$=
Ps cIfo sf]ifsf] Joj:yf klg ug{ ;lsg] 5 .
v_
ah]6 Joj:yf M sfo{sfl/0fL ;ldltn] k|To]s cfly{s jif{sf] nflu cfjZos kg]{ ah]6
tof/ u/L :jLs[ltsf nflu ;fwf/0f ;efdf k]z ug'{ kg]{ 5 . To;/L k]z ePsf ah]6df
b]xfo adf]lhdsf s'/fx? v'nfpg' kg]{ 5 .
!=
ljleGg ;|f]taf6 x'g] cfo Joosf] cg'dfg / cfuflds cfly{s jif{sf ul/g]
;Dk"0f{ sfo{ ljj/0f .
@=ut cfly{s jif{df ePsf]
vr{sf] ljj/0f .
u_
lx;fa lstfa /fVg] M Snasf] cfDbfgL vr{sf lx;fa ;/sf/Ln]vf k|0ffnL cg';f/ /flvg]
5.
3_
/sdfGt/M sfo{sf/L0fL ;ldltn] ah]6sf] Ps lzif{saf6 csf]{ lz{ifsdf /sdfGt/ ug{
;Dk"0f{ ah]6sf] hDdf hDdL /sdssf] @%k|ltzt eGbf a9Lsf] /sdfGt/ ug{ k/]df
;efsf cfufdL a}7sdf cg'df]bg ug{ ;lsg]5 .
@)_ n]vf k/LIf0f
s_
k|To]s jif{sf] lx;fj n]vf kl/If0f cfly{s jif{ ;dfKt ePsf] ldltn] ltg dlxgf leq
dfGotf k|fKt n]vfkl/If0f u/fO{g] 5.
v_
cfjZos b]lvPdf :yflgo clwsf/Ln] n]vfkl/If0f u/fpg ;Sg] 5 .
u_
;+:yfsf] aflifs k|ult k|ltj]bg n]vfkl/If0f / gljs/0f nufot sfuhftx? :yfgLo
clwsf/L / ;dfh sNof0f kl/ifb\df aflif{s ?kdf clgjfo{ k]z ug'{ kg]{ 5 .
kl/R5]b M ^
ljljw
@!_lgjfr{g ;DalGw Joj:yf M
s_
sfo{sf/L0fL ;ldltsf] lgjf{rg ;fwf/0f ;efsf] k|ToIf ax'dt4f/f x'g] 5. s'g} kb jf
;b:osf] nflu Ps eGbf pDd]bjf/ ePdf uf]Ko dtbfg4f/f lgjf{rg x'g] 5 .
v_
dtbfg ug]{ clwsf/ ;fwf/0f ;efdf /x]sf ;a} ;fwf/0f ;b:ox?n] dfq x'g] 5 .
u_
sfo{sf/L0fL ;ldltsf ;b:ox?sf] lgjf{rgdf s'g} kbsf] pDd]bjf/x?n] a/Daf/ k|fKt
u/]sf] v08df uf]nf k|yf4f/f clGtd lg0f{o ul/g] 5.
3_lgjf{rgsf]
nflu df}Hh'bf sfo{sf/L0fL ;ldltsf] Pp6f lgjf{rg ;ldlt u7g ug]{ 5 .
ª_
o; ljwfg adf]lhd ;ldltsf] ;fwf/0f ;efdf dtbfg ug{ kfpg] ;b:onfO{ sfo{sf/L0fL
;ldltsf] lgjf{rgdf pDd]bjf/ x'g] clwsf/ ;Ifd lbO{g] 5 .
r_
Sna btf{ ePsf] b'O{ dlxgf leq ljwfg cg';f/ lgjf{rg4f/f ljlwjt sfo{;ldltsf] u7g
u/L ;f] sf] hfgsf/L :yfgLo clwsf/L ;dIf lbOg] 5 .
@@_ pDd]njf/ x'g]
of]Uo M
sfo{sf/L0fL ;ldltsf] ;b:otf tyf kbflwsf nflu
pDd]bjf/ x'g] b]xfo adf]lhdsf JolQm of]Uo 7x/Lg] 5 .
s_
;fwf/0f ;b:otf k|fKt u/]sf] kfFr jif{ k"/f eO{ ;s]sf] x'g' kg]{5 .
v_
lgwf{l/t ;do leq ;b:otfsf] gljs/0f u/fPsf] x'g' kg]{ 5 .
u_
Snjsf] nflu clQ g} pQd sfo{ u/] adf]lhd lbOg] ;Ddfg k"j{ ;b:otf .
@#_ cljZjf;sf] k|:tfj
!_
sfo{sf/L0fL ;ldlt jf sfo{sf/L0fL ;ldltsf ;b:ox? pk/;fwf/0f ;efsf ##Ü ;b:ox?n]
/fv]sf] cljZjf;sf] k|:tfj a}7sdf ;Dk"0f{ ;b:ox?n] b'O{ ltxfO{ dtn] kf/Lt
ePsf cljZjf;sf] k|:tfj kf/Lt ePsf] dflgg]5 .
@_
;fwf/0f ;efdf cljZjf;sf] k|:tfj k]z x'g' eGbf cufl8 ;djlGwt ;b:onfO{ lgh pk/
nfu]sf]] cf/f]ksf] ;kmfO{ k]z ug]{ df}sf lbg' kg]{ 5 .
#_
h'g JolQm pk/ cljZjf;sf] k|:tfj NofOPsf] 5 / lghn] k|:tfj ;DjlGw 5nkmn jf
lgo0f{ ug]{ ;efsf] ;b:o u|x0f u/L dtbfg ug{ kfpg] 5}g / dtbfgdf ;d]t efu lng
kfpg] 5}g .
@$_ ljwfg ;+zf]wg
Snjsf] ljwfg ;+zf]wg ug{ cfjZostf kg{cfPdf
;efdf k]z u/L ;Dk"0f{ ;b:ox?sf] b'O{ ltxfO{ ax'dtn] kf/Lt u/]df :yfgLo
clwsf/Ln] k"0f{ l:js[tL lnO{ ;+zf]lwt ljwfg nfu' ul/g] 5 .
@%_ lgodfjnL agfpg]
of]
ljwfg tyf k|rlnt sfg'gsf] clwgdf /lx sfo{Gjog ug{ cfjZos lgodfjnL agfO{ nfu'
ug{ ;Sg] 5 . Snjsf] ;xof]usf] nflu ljleGg If]qsf JolQmx?nfO{ ;Nnfxsf/df
lghx?af6 cfjZos ;Nnfx ;'emfj / ;xof]u lng ;lsg] 5 .
@^_ Snjsf] lj36g
Snjsf] ljwfg adf]lhd sfo{ ;+rfng ug{ g;lso
jf cGo s'g} sf/0f az Snj lj36g ePdf ;Dk"0f{ Snjsf] rncrn >L;DklQ
afnljsf;sf] nflu g]kfn ;/sf/df ;g]{ 5 .
@&_ lgliqmotf
o; ljwfgdf n]lvPsf s'/f k|rlnt P]g;+u
aflhPsf] xb\;Dd :jtMlgliqmo x'g]5.
@*_ u0fk'/s ;+Vof
s_
;fwf/0f ;efsf] u0fk'/s ;+Vof s'n ;b:o ;+Vofsf] ^)Ü / k'gM af]nfOPsf] u0fk'/s
;+Vof %!Ü x'g' kg]{ 5 t/ bf];|f] k6s u0fk'/s ;+Vof gk'u] ##Ü ;b:ox?nfO{ g}
u0fk'/s ;+Vof dflgg]5.
;f]
;efsf] nflu u0fk'/s ;+Vof ^)Ü x'g]5.
v_
ljz]if ;fwf/0f ;efsf] nflu u0fk'/s ;+Vof ^)Ü x'g]5.
u_
cljZjf;sf] k|:tfj eP kl5 @!lbg leq ljz]if ;fwf/0f ;efsf] nflu ;"rgf hf/L
ug'{ kg]{ x'g] 5. s'n dt bftfsf] b'O{ ltxfO{ dt bftfn] cfjZos 7fgL k|:tfjsf]
kIfdf u/]df dfq cljZjf;sf] k|:tfj kf/Lt ePsf] dflgg]5 .
@(_ cg'zf;g
Snjsf] ;Dk"0f{ lqmofsnfkx?df ljwfgdf clwgdf
/lx d'No / dfGotfsf] cfwf/df dof{lbt tj/n]
cf–cfkmgf] :yfgdf st{JokfNgf ug'{ u/fpg' kg]{ Snjsf] ;Dk"0f{
kbflwsf/L tyf ;b:ox?sf] cg'zf;g x'g]5 .
#)_ cfrf/ ;+lxtfb]xfo
adf]lhd x'g]5
s_
SnjnfO{ s'g} ;fd'bfos,/fhg}lts tyf JolQmut :jfy{sf] nflu kl/rfng ug{ kfO{g] 5}g
.
v_
Snjsf] s'g} klg ;DklQm ljgf l:js[t JolQut k|of]u ug{ kfOg] 5}g.
u_
Snjsf] l:js[t ljgf Snjsf] gfdaf6 s'g} klg sfo{ ug{ kfO{g] 5}g .
3_
;fdflhs hghLjgdf g/fd|f] c;/ kfg]{ sfo{sf k|ToIf ?kdf ;+nUg x'g kfOg] 5}g .
ª_
Snjsf] s'g} uf]klgotf eË ug{ kfOg] 5}g.
#!_ gLlt lgb]{zg
:yfgLo clwsf/n] cfjZostf cg';f/ gLlt lgb]{zg
lbg ;Sg] 5, h'g Snasf] txdf nflu dfGo x'g] 5.
Snjsf] lrGx
Snjsf] 5fk uf]nf] kl/wL leq rGb| / tf/f /xL
Snjsf] gfd,7]ufgf /xg]5 .